Αναρτήθηκε από: vlassisn | 22/02/2010

Οι χαρές και τα δεινά της εργασίας

από τον Χρήστο Μακρόπουλο.

 Δεν βρίσκω διόλου εύκολο να μιλήσω για τις «Χαρές και τα Δεινά της Εργασίας» (Εκδόσεις Πατάκη). Και αυτό διότι το βιβλίο κινείται σε τόσα επίπεδα ώστε είναι δύσκολο να εντοπίσεις την σκέψη σου σε κάποιο από αυτά χωρίς την ενοχλητική αίσθηση ότι έχεις αγνοήσει ή υποτιμήσει όλα τα υπόλοιπα.

Εν πάση περιπτώσει, πρόκειται, σε πρώτη ανάγνωση, για μια «φιλοσοφία της σύγχρονης εργασίας». Μέσα από την αναφορά σε δέκα επαγγέλματα (ως επί το πλείστον γεννήματα του σύγχρονου δυτικού πολιτισμού), ο Ντε Μπόττον με εκπληκτική ευθυβολία προσπαθεί να «διαβάσει» την «υποκείμενη» κουλτούρα που τα διαμόρφωσε και που τα περιβάλλει. Με άλλα λόγια, πρόκειται για ένα σχόλιο στον σύγχρονο καπιταλιστικό πολιτισμό – αλλά σχόλιο όχι στο επίπεδο ενός ηθικού προσδιορισμού αξίας ή απαξίας, αλλά στην διάσταση μιας άκρως ρεαλιστικής και διεισδυτικής παρατήρησης /ματιάς σ’ ένα ευρύτατο καλειδοσκόπιο πτυχών του που συνιστούν εν πολλοίς την καθημερινότητά μας, περνούν ωστόσο μυστηριωδώς απαρατήρητες. Και αυτή είναι η πρώτη εντύπωση που σου δημιουργεί το κείμενο: παρόλο που μιλά για επαγγέλματα αρκετά απρόσιτα όπως λχ η λογιστική ή η εκτόξευση πυραύλου ή η παρασκευή μπισκότων, έχεις την αίσθηση πως τα όσα γράφει σε αφορούν άμεσα.

Σίγουρα, αυτό έχει εν μέρει να κάνει με την «ματιά» (αυτή, θαρρώ, είναι η «λέξη-κλειδί» του βιβλίου) του ίδιου του συγγραφέα απέναντι στα σχολιαζόμενα επαγγέλματα. Δεν εμφανίζεται ως ειδικός, τα λεγόμενα δεν έχουν να επενδύσουν στο κύρος μιας εξειδικευμένης γνώσης. Βλέπει τα πάντα «απ’ έξω», ως απλός παρατηρητής που σχετίζεται για λίγες ώρες ή μέρες της ζωής του με τους ανθρώπους που, παραδόξως, «διαμορφώνουν» την ποιότητα της ζωής μας μένοντας οι ίδιοι στο περιθώριο της κοινωνικά αναγνωρίσιμης καταξίωσης. Η ιδιότητα του «απλού παρατηρητή» επιτρέπει στον αναγνώστη μέχρις ένα βαθμό την ταύτισή του με την σκέψη του συγγραφέα. Μέχρις ένα βαθμό όμως: διότι η συγγραφική δεινότητα του Ντε Μποττόν «πατάει» πάνω σε δύο αδιαμφισβήτηα χαρίσματα: ξέρει να βλέπει, και ξέρει να αφηγείται αυτά που βλέπει. Οι προεκτάσεις της σκέψης του με αφορμές τόσο σημαντικές όσο λόγου χάριν ένας πυλώνας ηλεκτρικού ρεύματος (!), ξεπερνούν κατά πολύ τα πλαίσια μιας απλής περιγραφικής παρατήρησης.

Το πράγμα, λοιπόν, πάει βαθύτερα, αγγίζει πτυχές της φιλοσοφίας, της ψυχολογίας, της κοινωνιολογίας. Ποια ερωτήματα απασχολούν τον De Botton; Τηλεγραφικά: η ανάδειξη των σχέσεων εργασίας και πολιτισμού. Πώς ο δεύτερος γέννησε την πρώτη. Μεσα από ποιες διεργασίες συγκεκριμένα επαγγέλματα που αποτελούν τους αόρατους πυλώνες της καθημερινότητάς μας, παραμένουν σε μια κατάσταση πλήρους περιθωριοποίησης. Ο ψυχισμός που γεννά η τεχνολογία. Η καταναλωτική λογική και κρίσιμες παράμετροί της. Η ψυχολογία και η ζωή των ανθρώπων που κάνουν αυτά τα επαγγέλματα. Ποια η σημασία της εργασίας για τον σύγχρονο άνθρωπο. Πώς αυτοπροσδιορίζεται ο σημερινός άνθρωπος και ποιες οι προτεραιότητές του. Πώς η εργασία συναρτάται με την καθημερινή ζωή και τι νόημα είναι ικανή να της παράσχει. Πού βρίσκεται τελικα η κρυμμένη ή αγνοημένη αλήθεια των πραγμάτων.

 Η προσέγγιση δεν είναι δοκιμιακή ή ακαδημαϊκή – αντιθέτως! Το κείμενο σφήζει από ζωή, οι παρατηρήσεις του συγγραφέα περνούν μέσα από συχνά συναρπαστικές περιγραφές, πανέξυπνες παρατηρήσεις, στιγμιότυπα ευφιέστατου χιούμορ, και με κυριαρχούσα την τυπική εκείνη βρετανική ειρωνία και αυτοσαρκασμό που, σε σημειολογικό επίπεδο, συνήθως λειτουργεί ως μια χρήσιμη υπόμνηση ότι ο συγγραφέας δεν παίρνει και πολύ στα σοβαρά τον εαυτό του… Η ελαφράδα του ύφους δημιουργεί ίσως τον πειρασμό να αφήσεις το βλέμμα να «γλιστρήσει» στο κείμενο χωρίς να του αφιερώσεις τον χρόνο και την συγκέντρωση που απαιτεί. Σε επίρρωση, θα’ λεγε κανείς, αυτού του πειρασμόυ, το κείμενο πλαισιώνει πλήθος φωτογραφιών: υπό μια έννοια το βιβλίο μπορεί να ιδωθεί και ως φωτογραφικό λεύκωμα· πρόκειται για φωτογραφίες που υπό άλλες περιστάσεις ουδόλως θα κινούσαν την προσοχή και το ενδιαφέρον μου – πράγμα διόλου τυχαίο. Πάντως αμφότεροι οι πειρασμοί καταρρέουν σε μια προσεκτικότερη ανάγνωση του κείμενου: ο λόγος του κειμένου είναι σφριγηλός, πολυδιάστατος και πυκνός, οι δε φωτογραφίες υπομνηματίζουν το κείμενο σανμια συνοδευτική πινελιά ακινητοποιημένων «στιγμών» που φαντάζουν ενοχλητικά πεζές ή καθημερινές, οπτικοποιούν ωστόσο πολύ εύστοχα το μήνυμα του κειμένου. Έτσι, αφενός το κείμενο «εξηγεί» τις φωτογραφίες, αφετέρου αυτές «υποστηρίζουν» τα νοήματά του, αμφότερα δε έρχονται να ρίξουν φως σε παραμελημένες ή αδιάφορες πτυχές της καθημερινότητάς μας. Το νόημα της καθημερινής ζωής ενός σύγχρονου ανθρώπου αποτελεί τελικά το μέγα ζητούμενο του βιβλίου.

 Είναι σαφές ότι έχουμε να κάνουμε με έναν άνθρωπο με καθαρή σκέψη, τεράστιο φάσμα ενδιαφερόντων και αστείρευτη δίψα για μάθηση και ανοιχτή κατανόηση του κόσμου στον οποίο ζει. Ο λόγος του, τέλος, ουδέποτε υποκύπτει στον πειρασμό της παραίτησης από τον αδυσώπητο αγώνα για την καλύτερη δυνατή εκφορά του, πράγμα που γίνεται σαφέστερο στον αναγνώστη που θα έχει την υπομονή να στραφεί στο αγγλικό πρωτότυπο. Η ελληνική μετάφραση του Αντώνη Καλοκύρη , πάντως, είναι αξιοπρεπέστατη.

Η «χαρά και τα δεινά της εργασίας» είναι το πρώτο βιβλίο του Alain de Botton που διαβάζω, και η ανάγνωση υπήρξε συναρπαστική. Έπεται λοιπόν συνέχεια.

Χρήστος Μακρόπουλος.

Advertisements

Responses

  1. […] Οι χαρές και τα δεινά της εργασίας February 2010 3 […]


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Kατηγορίες

Αρέσει σε %d bloggers: