Αναρτήθηκε από: vlassisn | 17/04/2010

Ο ιατροδικαστής, η αλογόμυγα και ο αριστοκράτης. Διαβάζοντας το βιβλίο του Αλαίν Ντε Μποττόν «Οι χαρές και τα δεινά της εργασίας».

Από τον Βλάση Νικολαίδη.

Ομολογώ πως μέχρι σήμερα, ήθελα να διαβάσω κάποιο βιβλίο του Αλαίν Ντε Μποτόν, θετικά επηρεασμένος ίσως από τη θεματολογία των έργων του, αλλά και από τη δημοσιότητα που αυτά έχουν πάρει. Δεν το είχα κάνει, ίσως και από μία αίσθηση ότι τα βιβλία του ανήκουν ως ένα βαθμό στο είδος της «εύπεπτης» φιλοσοφίας που συναντά κανείς στα βιβλιοπωλεία των αεροδρομίων. Όμως το θέμα του πιο πρόσφατου βιβλίου του, ήταν αρκετά ελκυστικό για τα ενδιαφέροντά μου, ώστε να το προσπεράσω. Ποιές είναι λοιπόν οι εντυπώσεις μου μετά από την ανάγνωση αυτού του δοκιμίου για τις «Χαρές και τα δεινά της εργασίας»;

Θα ξεκινήσω από την ελληνική έκδοση του βιβλίου από τις Εκδόσεις Πατάκη, η οποία είναι πετυχημένη κατά τη γνώμη μου, αφού καταφέρνει αισθητικά να ταυτιστεί με το ύφος του βιβλίου. Και εξηγούμαι: το κείμενο είναι στοιχειοθετημένο χωρίς πολλά στολίδια, τυπωμένο σε μια «στεγνή», σχεδόν ουδέτερη γραμματοσειρά. Οι δε φωτογραφίες, που αποτελούν ένα ουσιαστικό μέρος του δοκιμίου, είναι (σκοπίμως νομίζω) τυπωμένες ασπρόμαυρες, επιτείνοντας την αίσθηση ψυχρότητας ή αντικειμενικής ματιάς στον χώρο της εργασίας. Πολύ εύστοχη θεωρώ και την μετάφραση του βιβλίου από τον Αντώνη Καλοκύρη, ο οποίος κατάφερε να μεταφράσει με επιτυχία το έξυπνα γραμμένο και γεμάτο με βρετανικό χιούμορ βιβλίο του Ντε Μποττόν, χωρίς να χαθεί κάτι από την αγγλική στην ελληνική μετάφραση, πράγμα εξαιρετικά δύσκολο.

Πάμε τώρα στα πιο ουσιαστικά. Το βιβλίο του Ντε Μποττόν επιχειρεί να περιγράψει και να φιλοσοφήσει πάνω στον χώρο της εργασίας, χρησιμοποιώντας ως όχημα το «οδοιπορικό» του συγγραφέα σε μια σειρά από επαγγέλματα και εργασιακούς χώρους, όπως η συμβουλευτική καριέρας, η λογιστική, η κατασκευή πυραύλων (εδώ δυστυχώς χάνεται το λογοπαίγνιο της αγγλικής γλώσσας «rocket science»), η τέχνη, η διακίνηση προϊόντων, κ.α. Ως «οδοιπορικό» είναι όντως πολύ ενδιαφέρον και διαβάζεται πολύ ευχάριστα, καθώς ο Ντε Μποττόν έχει ένα πολύ ενδιαφέροντα, έξυπνο και γεμάτο λεπτό χιούμορ τρόπο αφήγησης. Αρκεί όμως αυτό; Για μένα όχι, ειδικά αν θέλει να είναι συνεπής στο τίτλο του βιβλίου του.

Σε μένα τουλάχιστον, οι «χαρές της εργασίας» δεν ήταν παρούσες στο βιβλίο. Η αίσθηση που μου έμεινε από την περιγραφή του Ντε Μποττόν, είναι σαφέστατα προς τη μεριά των «δεινών»: η μόνη παρηγοριά για τον μοναχικό λογιστή είναι να αποκοιμηθεί αφότου πιει ένα μπουκάλι κρασί,  το βιβλίο του συμβούλου καριέρας απορρίπτεται από 12 εκδότες, οι πωλήσεις πινάκων του ζωγράφου είναι ελάχιστες, ενώ είναι σίγουρα αμφίβολη και η τύχη όλων των εφευρετών που παρουσιάζονται στο κεφάλαιο περί επιχειρηματικότητας. Σίγουρα αυτή δεν είναι και η πιο ευχάριστη κατάληξη των κόπων ενός εργαζόμενου…

Πέρα όμως από τα παραπάνω, εκεί που νομίζω ότι απέτυχε ο Ντε Μποττόν είναι στην βαθύτερη κατανόηση του κόσμου και του φαινομένου της εργασίας. Νομίζω ότι ο συγγραφέας προσεγγίζει με μια χειρουργική ακρίβεια την εργασία, σχεδόν με την ανατομική δεινότητα ενός ιατροδικαστή.  Αυτό λειτουργεί πολύ βοηθητικά σε κάποιον που δεν είναι εξοικειωμένος με τα διάφορα επαγγέλματα που παρουσιάζονται. Η περιγραφή για παράδειγμα της κατασκευής πυραύλων καταφέρνει να κάνει προσεγγίσιμο έναν κόσμο που μοιάζει «επιστημονικός», άρα δυσπρόσιτος. Όμως, η ακρίβεια περιγραφής ενός ιατροδικαστή όσο ευθύβολη και αν είναι, δεν μπορεί να περιγράψει έναν άνθρωπο στην ολότητά του. Έτσι ο Ντε Μποττόν αποτυγχάνει νομίζω να δει βαθύτερα στον κόσμο της εργασίας: δεν μοιάζει να αντιλαμβάνεται τις κοινωνικές διαστάσεις της, τη δυναμική που αναπτύσσεται στους χώρους εργασίας, την προσωπική ικανοποίηση που δίνει το επάγγελμα, τις φιλικές και προσωπικές σχέσεις που γεννιούνται στη δουλειά, κλπ. Όπως ένας άνθρωπος είναι κάτι παραπάνω από μία σπλήνα, ένα νευρικό σύστημα και ένα σύνολο αρτηριών, έτσι και η εργασία είναι κάτι παραπάνω από το να διεκπεραιώνεις έγγραφα, να συμπληρώνεις στοιχεία στον υπολογιστή και να συναντάς πελάτες. Είναι και αυτά αλλά όχι μόνο αυτά …

Ίσως  βέβαια ο Ντε Μποττόν παρουσιάζει με τέτοια ψυχρότητα την εργασία, ακριβώς για να λειτουργήσει όπως η αλογόμυγα του Σωκράτη: να μας ξυπνήσει δηλαδή και να μας κάνει να αναστοχαστούμε σχετικά με την ουσία ή ματαιότητα του επαγγέλματός μας. Η οπτική αυτή του βιβλίου ίσως λειτουργήσει θετικά προς όσους αντλούν νόημα ζωής από την εργασία τους και όχι από τις λοιπές χαρές της ζωής. Ο Ντε Μποττόν νομίζω ότι σε πολλά σημεία με την ανατομική περιγραφή του, σε κάνει να αναλογιστείς αν όντως αυτό που θεωρείς ως σούπερ επάγγελμα, αξίζει τον κόπο, αν σε γεμίζει τελικά ή αν υπάρχει κάτι βαθύτερα προβληματικό στη ζωή σου. Βέβαια, επειδή είναι πανέξυπνος, διαλέγει τους πιο εύκολους στόχους για να το πετύχει αυτό: για παράδειγμα, επιλέγοντας να περιγράψει τη λογιστική, ένα από τα επαγγέλματα που θεωρούνται από πολύ κόσμο πλήρως ανιαρά…

Ίσως πάλι ο Ντε Μποττόν να μην πετυχαίνει πλήρως τον στόχο του, γιατί μοιάζει να προσεγγίζει την εργασία όπως οι ευρωπαίοι αριστοκράτες προσέγγιζαν πριν από μερικούς αιώνες τα Βαλκάνια και την Εγγύς Ανατολή: ως κάτι το εξωτικό. Σε αρκετά σημεία του κειμένου ο Ντε Μποττόν μοιάζει έκπληκτος και γεμάτος ενθουσιασμό από την ανακάλυψη του τροχού. Ναι, όντως τα τρόφιμα που καταναλώνουμε κάπως έφτασαν στο τραπέζι μας. Αυτό το γνωρίζει και ο εργάτης που δουλεύει σε μία αποθήκη και ο υπάλληλος μιας εταιρείας που φτιάχνει μπισκότα και ένας λογιστής που βοηθά την εταιρεία τροφίμων να είναι σωστή στις φορολογικές της υποχρεώσεις. Με λίγα λόγια, αυτό το γνωρίζουν οι άνθρωποι που όντως δουλεύουν, ενώ ο Ντε Μποττόν δείχνει να το ανακαλύπτει για πρώτη φορά… Και ενίοτε να ειρωνεύεται με μεγάλη ευκολία το τι επικρατεί στο εργασιακό περιβάλλον, ίσως από άγνοια: το να ειρωνεύεται για παράδειγμα την πολιτική κατά της σεξουαλικής παρενόχλησης σε μια πολυεθνική, είναι εύκολο όντως για την εξυπνάδα του Ντε Μποττόν. Δεν είναι τόσο «απλό» για τους εργαζόμενους που έχουν επί δεκαετίες υποστεί απαράδεκτες συμπεριφορές στον χώρο εργασίας και που βρίσκουν μια ασπίδα προστασίας σε  τέτοιες πολιτικές.       

Είτε πάντως με την οπτική του ιατροδικαστή, είτε με τη λογική της αλογόμυγας, είτε  (κυρίως) με την ματιά ενός γνήσιου σνομπ, ο Ντε Μποττόν έγραψε ένα απολαυστικό βιβλίο, το οποίο προτείνω να διαβάσετε για να βγάλετε και τα δικά σας συμπεράσματα.

Advertisements

Responses

  1. […] […]


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Kατηγορίες

Αρέσει σε %d bloggers: